NORTHWEST TERRITORIES


Op glad ijs

De weg naar Tuktoyaktuk, een Eskimodorpje in het noordelijkste puntje van Canada, is een van de laatste grote avonturen op aarde. In hartje winter, als het kwik tot 55 graden onder nul daalt, is het dorpje alleen te bereiken via een levensgevaarlijke autotocht dwars over een gigantische, bevroren rivier en de Beaufort Zee.

Door: fotograaf Brian & Sherry Alexander en schrijver Margot Grant

Tegen het vallen van de duisternis komen we in Eagle Plains aan. We hebben 350 kilometer achter de rug over de Dempster Highway, de meest noordelijke weg in Canada en in feite niet meer dan ongeplaveide permafrost in een landschap van adembenemende schoonheid: links en rechts alleen maar besneeuwde bergen, met hier en daar aanvankelijk nog een verdwaald boompje, en daarna alleen maar sneeuw en ijs. Geen mens te zien. In zeven uur tijd zijn we slechts twee vrachtwagens tegengekomen.


En dan nu Eagle Plains. De zon is al onder maar het is nog steeds licht. In het westen kleurt de hemel roze. Het gehucht bestaat uit niet veel meer dan een motel, een benzinestation en een kleine garage. Voor het motel staan twee vrachtwagens stationair te draaien – de chauffeurs zijn in hun cabine gebleven. Naast het motel staan twee personenauto’s die er, gezien de hoeveelheid sneeuw die erop ligt, al maanden verlaten bijliggen. We zijn dus de enige gasten. En we verlangen hevig naar hete koffie, een warme maaltijd en een warm bed.


Bij de receptie is niemand. We kijken in de eetzaal. Die is verlaten. Er hangt een vage geur van verbrand vlees. We gaan naar de lounge, een soort huiskamer met veel opgezette dieren, een lege bar met surrealistische verlichting en een biljart waarop de ballen vanzelf lijken te rollen. Aan de muur hangen foto’s van een lijk. Waar doet dit ons toch aan denken? The Shining! We gaan terug naar de receptie. Uit het niets duikt een oudere vrouw op. Haar blik is wantrouwend. Heeft ze kamers vrij? Kunnen we eten? Met zichtbare tegenzin gooit ze twee kamersleutels op de balie. Hebben de kamers internet, vragen we nog. Absolutely not! Telefoon? No way!


Na een maaltijd van zwartgeblakerde koteletten praten we even met de kok, een aardige knul uit Whitehorse, een stadje in de naastgelegen provincie Yukon. Vanwege een drankprobleem besloot hij te solliciteren in Eagle Plains. ‘Er is hier volgens mij geen drank en de dichtstbijzijnde kroeg ligt 400 kilometer verderop.’ Het is zijn eerste avond, en we vermoeden dat hij ook voor het eerst van zijn leven heeft gekookt. ‘Ik denk niet dat ik hier lang blijf’, vertrouwt hij ons toe. ‘Heb je de eigenaresse gezien?’


’s Avonds komen we hem in de lounge tegen, met een grote grijns op zijn gezicht en een enorm glas in zijn hand. ‘Ze hebben hier toch een drankvoorraad, niet te geloven!

‘Misschien maakt de opwarmende aarde over een paar jaar korte metten met de ijsweg'

55 Graden onder nul
De volgende ochtend hebben we benzine nodig. We moeten een half uur wachten omdat de man die de pomp bedient geen zin heeft om een enorm hangslot van de slang te halen. We verbazen ons over zoveel on-Canadese onvriendelijkheid. Maar uiteindelijk draaien we de Dempster weer op en zetten we koers naar het noorden.

Al gauw passeren we de poolcirkel. Hier hebben we maanden naartoe geleefd: hartje winter met de auto van Vancouver naar Tuktoyaktuk, een Eskimodorpje in het poolgebied. Een reis van 4500 kilometer heen en 4500 kilometer terug bij een temperatuur die tot 55 graden onder nul kan dalen. Het hoogtepunt is de 200 kilometer lange eindsprint: een openbare ‘ijsweg’ tussen het plaatsje Inuvik en Tuktoyaktuk die in de wintermaanden dwars over de bevroren rivier de Mackenzie en de oceaan voert.


Ik wilde altijd al de Dempster afrijden. De ijsweg was een oude droom. Een droom die ik snel zou moeten verwezenlijken want misschien maakt de opwarmende aarde over een paar jaar korte metten met de ijsweg. De tocht vergde heel wat voorbereiding. We ontdekten dingen waarvan we niet eens wisten dat ze bestonden. Zoals wanten met snot pads, een uitvinding van het Canadese leger. Het is een soort suède waaraan je je neus kunt afvegen. Het snot bevriest meteen en door een speciale behandeling die het suède heeft ondergaan, kun je de keiharde massa er zo afgooien. Naast vele kilo’s en lagen poolkleding moesten er ook allemaal dingen mee om de auto in extreme kou aan de praat te houden – en om te overleven als dat niet zou lukken. Denk aan kattenbakvulling om grip te krijgen als de wielen zouden doldraaien op het ijs, een zaag om sneeuwblokken voor een iglo te zagen en kaarsen om sneeuw te kunnen smelten voor drinkwater.

Tuktoaktuk wordt geplaagd door armoede maar gelukkig is er bingo!

Levensgevaarlijk

Vlak voorbij de poolcirkel zien we in de verte dreigende sneeuwwolken. Het weer kan in het poolgebied binnen een paar minuten omslaan. En inderdaad, het begint te sneeuwen. Rukwinden doen er nog eens een schepje bovenop. De Dempster is een smalle weg met aan weerszijden diepe greppels die niet te zien zijn omdat ze vol sneeuw zitten. Uit angst voor die greppels wordt er in het midden gereden, op een spekglad spoor – in beide richtingen. Als je omhoog gaat, kan er opeens een vrachtwagen naar beneden komen. Remmen is al evenmin een sinecure met die gladheid. Het is lastig om het spoor te volgen omdat er op veel plekken sneeuw overheen is gewaaid. We zien sowieso bar weinig: het sneeuwt of we hebben last van zogeheten ijsmist, die ontstaat als de lucht zó koud is dat mist niet uit vocht maar uit ijskristallen bestaat.


Uiteindelijk bereiken we zonder incidenten Inuvik, met drieduizend inwoners verreweg de grootste plaats in de wijde omgeving. Hier moeten we aan het meest gevaarlijke deel van onze reis beginnen: over ijs naar Tuktoyaktuk. Het begint al goed: de ijsweg is een paar dagen gesloten vanwege het slechte weer. In het plaatselijke hotel verzamelen zich steeds meer Eskimo’s die naar huis willen, naar Tuktoyaktuk. Ze worden aanhoudend gebeld: hoe is het weer bij jullie? Is de sneeuwstorm al voorbij? Welke kant ging hij op?


Ralph, een stoere Nederlander die al jaren in de oliewinning werkt en doet denken aan de originele Marlboro-man, besluit over het ijs naar zijn boorplatform te rijden. Hoezo hekken? Die kun je toch omver rijden? Go, baby, go!

De Eskimo’s in de lobby volgen Ralph met belangstelling. Als hij het haalt, kunnen zij misschien ook weg. Bij de nepopenhaard vertellen ze hoe het ijs kan kraken als de ijsweg net open is. En over hoe ruw het ijs dan nog is: net of de golven bevriezen. Ook krijg je te maken met pressure ridges. Het duurt even voordat we snappen wat dat zijn. Het gaat zo: een vrachtwagen rijdt over het ijs. Het ijs scheurt. Door het gewicht van de vrachtwagen wordt een heleboel water omhoog gestuwd, over het ijs. Dat water bevriest meteen. Als je over zo’n bult rijdt, word je dan ook zonder pardon de lucht in geslingerd. Lekker. Maar dat is nog niet alles. We worden ernstig gewaarschuwd om niet tegen de sneeuwbanken aan weerszijden van de ijsweg aan te rijden. Die banken zijn inmiddels massief ijs en als je ze raakt, kantelt je auto. ‘Gebeurt bijna elke week.’ Auto’s die total loss zijn, worden achtergelaten en zakken in het voorjaar vanzelf door het ijs.


Bij het flakkerende gasvuur wordt met bewondering gepraat over iemand uit Tuktoyaktuk die altijd als laatste over de ijsweg gaat, vlak voor die in het voorjaar dichtgaat. ‘Omdat er al water op het ijs ligt, lijkt het net alsof je dóór het water rijdt’, vertelt ene Eddie. ‘Achter hem zie je dan een heel spoor van borrelend water en ijsschotsen die omhoog komen. En een kraken dat ze doen!’

DOEN!

Spannende dingen om tedoen, op weg naar het noordelijkste puntje van Canada.

WHITEHORSE

Ga op zoek naar goud

Tijdens de goudkoorts daalden duizenden gelukzoekers neer op Miles Canyon, een gevaarlijk ravijn even buiten Whitehorse. Tegenwoordig kun je via een hangbrug de rivier oversteken en de prachtige omgeving verkennen.

WHITEHORSE

Krijg kuren

Takhini Hot Springs, 25 kilometer ten noorden van Whitehorse, is een befaamd kuuroord dat de kleine omweg dubbel en dwars waard is, www.takhinihotsprings.yk.ca

DAWSON CITY

Drink whiskey met een teen

In Dawson City kun je een shot whisky achterover slaan waarin een gemummificeerde teen van een goudzoeker ligt. Sour Toe Saloon, Downtown Hotel, Second Avenue & Queen, 867-9935346.

DAWSON CITY

Waag een gokje

En wel in Diamond Tooth Gertie’s, de oudste gokhal van Canada. Een stel enthousiaste cancandanseressen verzorgt het avondentertainment, www.dawsoncity.ca

Dakloos met 36 graden onder nul

De volgende dag is de ijsweg officieel weer open. Irene, een Eskimovrouw die naar Tuktoyaktuk wil en de weg op haar duimpje kent, lift mee. Een goed idee, blijkt. Via een steile helling gaan we het ijs op. Het is 52 graden onder nul. Aanvankelijk rijden we op de rivier en zien we aan beide zijden nog oevers. Maar al gauw komen we in de Mackenzie Delta en zien we alleen ijs en sneeuw, zover het oog reikt. Wanhopig probeer ik me te oriënteren op de bevroren sneeuwbanken aan weerszijden. Ze zijn vaak niet zichtbaar door opgewaaide sneeuw. IJsmist belemmert het zicht. Hoe ver zijn we inmiddels? We rijden al een uur. ‘We zijn op ongeveer een kwart’, meldt Irene.


‘Het is nog 150 kilometer of zo.’ Het ijs wordt ruwer en op plekken waar geen sneeuw ligt, zie je dat het geel kleurt in plaats van donkerbruin. We zijn op zee. De pressure ridges worden ook groter. Af en toe komen we bij splitsingen of afslagen in de ‘weg’. Er staan echter geen borden. Gelukkig weet Irene op de een of andere manier precies waar we zijn. En hebben we een satelliettelefoon en GPS bij ons om onze positie door te geven. Je zult in de mist maar verdwalen, in je auto op de Beaufort Zee. Na ruim vier uur rijden we juichend de haven van Tuktoyaktuk binnen. We made it!


Maar dan doet zich een probleem voor. Het is 36 graden onder nul en we zijn dakloos. De Tuk Inn heeft voorgoed zijn deuren gesloten en de enige bed & breakfast, die maar twee kamers telt, is vol. Wat nu? We krijgen uiteindelijk onderdak in een huis waar de ouders een nachtje weg zijn. Er is geen water, we moeten onze tanden poetsen met sinas en we kunnen niet naar de wc. De hele nacht worden we uit onze slaap gehouden door een stelletje luidruchtige tieners. De volgende dag regelt de burgemeester dat we een nachtje kunnen doorbrengen in een onderkomen voor mensen uit de plaatselijke olie- en gasexploratie, buiten Tuktoyaktuk. Het blijkt om containers met stapelbedden te gaan. De nacht daarop verblijven we in een dichtgetimmerd huis waar evenmin water is. Er zijn geen restaurants in Tuktoyaktuk, dus we improviseren met blikjes vis, sinas en chocoladerepen.

DOEN!

Spannende dingen om tedoen, op weg naar het noordelijkste puntje van Canada.

DAWNSON CITY

Zit in de pit

The Pit is verreweg de meest authentieke bar in het hoge noorden van Canada. Het verwaarloosde gebouw zinkt weg in de smeltende permafrost; het biljart hangt al helemaal scheef. Verwacht veel eigenzinnige locals met lange baarden. Er zijn twee kamers: eentje waar sterke verhalen worden verteld en eentje met live muziek.

INUVIK

Eet pizza met Eskimo's

Roots Backroom Restaurant ziet eruit als tig andere oosterse eettentjes. Maar kijk, daar zitten Eskimo’s in traditionele kleding pizza te eten. En in de rustieke achterkamer serveert Ali patat onder het toeziend oog van een ijsbeer.

TUKTOYAKTUK

Speel bingo met Eskimo's

Voor een authentieke ervaring met de plaatselijke Eskimo’s ga je naar het gebouwtje van Radio Tuktoyaktuk, dat tevens dienst doet als gokpaleis. Koop wat bingokaarten en kijk met een stel Eskimo’s naar de trekking op tv. Het festijn vindt vier keer per week plaats, van zeven uur tot kwart over acht, en houdt heel Tuktoyaktuk in zijn greep. Je kunt duizend dollar winnen. Als je wint, doe dan een flinke donatie aan de plaatselijke school.

TUKTOYAKTUK

Daal af in de permafrost

In Tuktoyaktuk zijn tunnels in de permafrost uitgehakt om vlees te kunnen bewaren. Ga naar de Hamlet Office en vraag of je in de Community Freezer mag. Je gaat door een nauw gat via een steile, glibberige ladder tien meter omlaag, de permafrost in. Het is er doodstil en pikdonker, dus neem een zaklamp mee. Beneden zijn tunnels van anderhalve meter hoog die naar verschillende ‘kamers’ leiden. Niet geschikt voor mensen met claustrofobie!

Bingo op TV Tuk

Maar we genieten met volle teugen. De Eskimo’s zijn Buitengewoon hartelijk en spraakzaam. Vooral de ouderen hebben het veel over vroeger, toen ze nog nomaden waren en in iglo’s leefden. ‘Toen waren we veel gelukkiger.’ Tuktoyaktuk wordt tegenwoordig geplaagd door armoede en drank- en drugsmisbruik. Het zelfmoordcijfer ligt veel hoger dan in de Canadese steden.


Maar gelukkig is er bingo! Vier avonden in de week wordt er gebingoot via TV Tuk. We gaan naar de studio, waar bingokaarten worden verkocht. Er heerst een koortsachtige stemming. Om zeven uur begint het! Zet de televisie aan! Er kan duizend dollar per avond worden gewonnen. Waar de opbrengst naartoe gaat? ‘Begrafenissen. Bijvoorbeeld.’

De volgende dag is het 35 graden onder nul. ‘Lekker weer, niet te koud’, meent Boogie Pokiak, die zijn sledehonden bevroren haring staat te voeren. Na een paar minuten zijn zijn wimpers en wenkbrauwen bevroren, maar hij doet niet eens zijn jas dicht. Ondanks lang ondergoed, een fleecepak, een bodywarmer, poollaarzen met twee paar poolsokken, een lange pooljas, een bivakmuts en enorme handschoenen sta ik ter plekke te bevriezen.


Eddie komt langs bij het dichtgetimmerde huis waar we verblijven. ‘Er komt noodweer aan. Je moet of nú weggaan of minstens vier dagen hier willen blijven plakken.’ We houden krijgsraad. Het lijkt me wel wat om in te sneeuwen in Tuktoyaktuk, maar mijn reisgenoten hebben vliegtickets en misschien hebben ze ook wel genoeg van leven zonder water of warm eten. We gaan terug. Irene gaat weer met ons mee, over het ijs naar Inuvik en dan via de Dempster naar Eagle Plains. Het waait. Hard. De auto wil de berghellingen bijna niet meer op. Voor de deur van het motel valt de accu uit. De auto heeft het opgegeven. Het is gewoonweg te koud.


We gaan naar binnen. Weer die vreemde sfeer. Dezelfde oudere vrouw staart ons aan vanachter de balie. Dit keer zijn we echter vastbesloten om te achterhalen waarom we niet welkom zijn. Het kost enige moeite, maar dan komt het verhaal los. ‘Dit motel is zo afgelegen dat we geen personeel kunnen krijgen’, vertelt ze. ‘We werken minstens achttien uur per dag, en dat al achttien jaar lang. Nooit een dag vrij, nooit een dag weg. Onze auto’s doen het niet eens meer. We slapen overdag soms een uurtje op een stoel. En ja hoor, dan staat daar weer zo’n gast die wil weten hoe lang je hier al woont. Waaróm je hier zou willen wonen. Of het niet koud is. Altijd hetzelfde liedje. Als ik een gast zie, denk ik: lakens wassen. Poetsen. Domme vragen. Ga toch weg!’


We nemen ons voor om een volgende keer de Dempster in één keer af te rijden.

Maak een roadtrip door Yukon en Alaska..

Northwest Territories in een oogopslag

Grondgebied waar Nederland 43 keer in past

Een reis per auto door het noordelijk poolgebied van Canada is een van de laatste grote avonturen. Onderweg krijg je niet alleen te maken met extreem lage temperaturen maar ook met uiterst onvoorspelbaar weer. De volstrekte isolatie van het gebied wordt duidelijk aan de hand van een paar statistieken: op een grondgebied waar Nederland met gemak 43 keer in past, wonen amper 75.000 mensen. De plaatselijke bevolking – een combinatie van Eskimo’s, indianen en afstammelingen van Europese immigranten – is uitermate vriendelijk en behulpzaam. De enorme meren Great Slave en Great Bear en de ravijnen van het Nationaal Park Nahanni vormen de grootste attracties. Verder naar het noorden bepaalt de rivier de Mackenzie het leven van de bevolking. De 1.700 kilometer lange rivier is de langste van Canada en wordt tijdens de winter door automobilisten gebruikt als ‘ijsweg’. Door de opwarming van de aarde wordt deze bijzondere poolroute echter ernstig bedreigd.

Grondgebied waar Nederland 43 keer in past

Een reis per auto door het noordelijk poolgebied van Canada is een van de laatste grote avonturen. Onderweg krijg je niet alleen te maken met extreem lage temperaturen maar ook met uiterst onvoorspelbaar weer. De volstrekte isolatie van het gebied wordt duidelijk aan de hand van een paar statistieken: op een grondgebied waar Nederland met gemak 43 keer in past, wonen amper 75.000 mensen. De plaatselijke bevolking – een combinatie van Eskimo’s, indianen en afstammelingen van Europese immigranten – is uitermate vriendelijk en behulpzaam. De enorme meren Great Slave en Great Bear en de ravijnen van het Nationaal Park Nahanni vormen de grootste attracties. Verder naar het noorden bepaalt de rivier de Mackenzie het leven van de bevolking. De 1.700 kilometer lange rivier is de langste van Canada en wordt tijdens de winter door automobilisten gebruikt als ‘ijsweg’. Door de opwarming van de aarde wordt deze bijzondere poolroute echter ernstig bedreigd.

Reizen naar Yukon

KLM vliegt dagelijks non-

stop van Amsterdam naar Vancouver. Zie je het niet zitten om met je auto eerst nog door heel British Columbia te moeten rijden, dan kun je vanuit Vancouver met Air North meteen naar Whitehorse vliegen.

Papieren

Geen visum vereist.

Meer info op www.visum.nl

Bellen en internet

Mobiel bellen is vrijwel onmogelijk. In sommige hotels moet een internetkabel

gehuurd of gekocht worden.

Surfen

www.explorenwt.com

(uitgebreide toeristische info),

www.dot.gov.nt.ca (actuele informatie over toestand van de ijswegen in Canada), www.weatheroffice.gc.ca (weersvoorspellingen).

Lezen

The Milepost 2008, reisgids

voor Noord-Canada en Alaska met een goede kaart maar soms nogal summiere beschrijvingen, Kris Valencia, € 25; Loney Planey

Canada, 2008, € 21.

Oppassen

Koop in Canada poolkleding

en, voor het geval je auto

het begeeft, poolslaapzakken.

Een satelliettelefoon en GPS zijn onontbeerlijk. Vraag locals naar de weersverwachting en mogelijke gevaren onderweg. Sluit je aan bij een groepje Eskimo’s als je de ijsweg

opgaat – zij kennen de

route op hun duimpje

IN SAMENWERKING MET